Biologiczne

Zaproponowane przez Donnę Haraway hasło „Make Kin Not Babies” oraz kategorie chthulucenu i plantacjocenu jako alternatywy dla mimo wszystko egoistycznego pojęcia antropocenu mogą stanowić jeden z cennych punków wyjścia do czytania tekstów ekokrytycznych, czy poszerzających granice ludzkiego doświadczenia o doświadczenia pozaludzkie. Rezonans biologiczny w świetle koncepcji badaczki oznaczałby dla nas próbę dalszego znoszenia granic między ludzkim a pozaludzkim, kreowania, czy bardziej, odnajdywania więzi pokrewieństwa, wzajemne odbijanie i przenikanie, które znosi różnice rasowe, rodzajowe i gatunkowe. Taki rezonans to nie tyle lekcja współczucia i współdrgania, co próba trwałego zniesienia ludzkiej dominacji nad Ziemią i innymi istotami ziemskimi. Zniesienie odbywa się najpierw w samym podmiocie już nie-tylko-ludzkim i nie-indywidualnym, jak u Macieja Borowiaka i Anny Przysady. Przeniesienie doświadczenia zwierzęcego na podmiot wiąże się u nich również z analizą unifikacji, automatyzacji i optymalizacji charakterystycznych dla kapitałocenu. Procesy homogenizacji i przetwórstwa stanowią także oś tekstów Bartosza Danisiewicza, a figura menażerii staje się, jak plantacja u Haraway i Tsing, epicentrum zachodniej nowoczesności. Równocześnie obecny w utworach ton antycypacyjny zdaje się przygotowywać na nieokreślony, lecz nieuchronny moment przełomowy i umieszcza nas w stanie napiętego oczekiwania, zamrożenia na niesprecyzowane „potem”. Przygotowanie, w formie rewolucyjnego sztafażu, odnajdujemy również u Bartosza Marca, gdzie zgodnie z posthumanistycznym paradygmatem „terra i ciała tworzą całość”. Anna Mochalska, w poetyckim, ironicznym przetworzeniu biblijnej opowieści o śnie faraona, także podejmuje temat gromadzenia w oczekiwaniu na nadejście katastrofy, jednocześnie grając zarówno z motywem automatyzacji, jak i wykorzenienia. Jednostka wykorzeniona, lecz jednocześnie jeszcze niewyzyskana i niewyeksploatowana, próbująca ocalić tożsamość poprzez opowieść, jest podmiotką wierszy Luizy Dubickiej, wierszy głęboko personalnych, osadzonych w ramach ulotnego wspomnienia, bliskiej i kruchej impresji, jednak dających się odczytać jako opowieść o podmiocie przesadzanym z miejsca na miejsce, rozproszonym w otoczeniu. Na podobnej zasadzie, podmiot w wierszach Mikołaja Krzyśka jest podmiotem rozproszonym. Równolegle z makroplastikującym „ja”, rozkładowi ulegają również językowe schematy i kolokacje, rozkładowi ulega rzeczywistość, cały świat, uwikłany w cykl powrotów i powstań, zamknięty obieg naturalny i obieg komunikacyjny. Świat, którym rządzi bezwzględne współbycie sprzecznych konceptów, z których każdy dąży do przetrwania oraz napięcie między tym, co naturalne, a tym, co konieczne. Wobec mnogości antagonizmów, widma katastrofy, groźby homogenizacji środowisk i istnień, rodzą się pytania, czy osiągnięcie pokrewieństwa, kinship, jest celem możliwym do zrealizowania oraz czy rezonans prowadzący do rozpraszania i zacierania granic jednostkowego podmiotu jest zjawiskiem pożądanym.

+